​​

صنعت گردشگری در دنیا به عنوان یکی از صنایع رو به رشد و در حال توسعه، همواره مورد توجه سرمایه‌گذاران و صنعت‌گران بوده است. به دلیل تنوع دیدگاه­ها نسبت به گردشگری، آمار متفاوتی از حجم بازار این صنعت ارائه شده است. در محدودترین دیدگاه، حجم این بازار بیش از 2 تریلیون دلار و از منظر گردشگری به معنای عام، حجم بازار این صنعت در سال 2022، بیش از 10 تریلیون دلار بوده است که هر دو آمار نشان دهنده گردش مالی بالای این صنعت می‌باشند. به همین دلیل است که این صنعت در بسیاری از کشورهای پیشرفته به عنوان شاهرگ حیاتی اقتصاد این کشورها مطرح شده است. به عنوان مثال در یکسال اخیر صنعت گردشگری در کشور فرانسه بیش از 80 میلیارد دلار به تولید ناخالص داخلی (GDP) آن کشور افزوده است که رقمی قابل توجه می‌باشد.

آنچه که در یک دهه گذشته به صورت ویژه به توسعه گردشگری در دنیا کمک کرده است، فناوری اطلاعات و ارتباطات بوده است که به صورت مستقیم در رشد این صنعت کمک ویژه نموده است. آنچه به عنوان گردشگری الکترونیک یا دیجیتال شناخته می‌شود، استفاده از فناوری اطلاعات برای ارائه سرویس‌های مورد نیاز گردشگران است به نحوی که این سرویس‌ها با هزینه‌ای کمتر، کیفیتی بهتر و به شکلی ساده‌تر قابل دسترس باشند. اکوسیستم گردشگری شامل یک توالی پنج مرحله‌ای است که شامل رویا/هیجان شروع سفر، جستجو، رزرو، تجربه سفر و در نهایت به اشتراک‌گذاری تجربه می‌باشد که در همه این مراحل فناوری اطلاعات نقشی کلیدی دارد. از این روی، هر کدام از این مراحل مبنای ارائه خدمت استارت‌آپ‌ها و کسب‌و‌کارهای جدیدی است که با محوریت فناوری اطلاعات شکل گرفته‌اند. سایت‌های معروف Booking.com، Airbnb، TripAdvisor و موارد مشابه متعدد دیگری که امروزه در همه نقاط دنیا شناخته شده‌اند پیشگامان توسعه گردشگری الکترونیک بوده‌اند. نسخه‌های بومی این سرویس‌ها در کشورهای مختلف به شکل‌ها و ابعاد مختلف نیز دیده می‌شوند که بررسی عملکرد آنها نشان می‌دهد که این سرویس‌ها در ابعاد ملی و منطقه‌ای نیز موفق بوده‌اند و گردش مالی و منافع تجاری مناسبی برای صاحبان خود به ارمغان آورده‌اند.

در کشور ما نیز سرویس‌های متعددی در این حوزه ارائه شده است که تقریبا تمامی آنها از نمونه های موفق جهانی الگوبرداری نموده اند، اما به سهم خود در توسعه گردشگری کارآمد بوده و در دستیابی به اهداف تجاری خود نیز موفق عمل کرده‌اند. این سرویس‌ها تقریبا در همه مراحل چرخه حیات گردشگری فعالیت دارند. اگرچه در حوزه رزرو مکان‌های اقامتی یا بلیط‌های سفر تعداد سرویس‎های بیشتری مشاهده می‌شود. آمار غیر رسمی نشان دهنده این است که هم اینک بیش از 20 هزار مکان اقامتی در سرویس‌های الکترونیک ثبت شده و کاربران این سرویس‌ها در دو سال اخیر بیش از 200 درصد رشد داشته‌اند. این آمار از یک طرف نشان از توجه ویژه گردشگران داخلی به این صنعت می‌باشد و از طرف دیگر نشان دهنده پتانسیل مناسبی است که این صنعت برای توسعه سرویس‌های خود دارد. در واقع، به نظر می‌رسد فضای این صنعت ارائه دهنده فرصت‌های مناسبی برای سرمایه‌گذاران و تیم‌های استارت‌آپی دارای ایده‌های خلاقانه می‌باشد.

نکته مهم دیگر در این صنعت، ظهور فناوری‌های نوینی است که در صنعت گردشگری نیز می‌توانند به شدت کارآمد بوده و تحولی نوین در این صنعت ایجاد نمایند. بسیاری از این فناوری‌ها در حوزه‌های دیگر به کار گرفته شده‌اند و به نظر می‌رسد که در صنعت گردشگری نیز می‌توانند مبنای راه‌اندازی استارت‌آپهای نوین باشند. یکی از این فناوریها، واقعیت مجازی (Virtual Reality: VR) می‌باشد. این فناوری، یک محیط شبیه‌سازی شده کامپیوتری است که اغلب شباهت زیادی به دنیای واقعی دارد. عینک‌ها و هدست‌ها از جمله معروف‌ترین دستگاه‌ها برای به‌کارگیری این فناوری است. در حوزه گردشگری می‌توان با ایجاد محتوای مناسب جلوه مناسبی از سفر مجازی در اختیار گردشگران گرفت. به عنوان با بازنمایی یک موزه و استفاده از تجهیزات این تکنولوژی، گردشگر می‌تواند پشت میز کار حس سفر واقعی و بازدید از موزه را تجربه کرد. این سرویس هم اینک در بسیاری از موزه‌ها و مکان‌های توریستی دنیا ارائه می‌شود و در کشور ما می‌تواند یک فرصت بی‌نظیر برای تیم‌های استارت‌آپی باشد.

فناوری بعدی، واقعیت افزوده (Augmented Reality: AR) است. این فناوری ترکیب همزمان جهان واقعی و تصاویر مجازی است. در واقعیت افزوده، واقعیت حفظ می‌شود، اما با کمک فناوری اطلاعات، اطلاعات مهم یا مفیدی به واقعیت موجود اضافه می‌شود. به عنوان مثال یک گردشگر، با گرفتن تصویری از خیابان در حال گذر، می تواند اسامی مکانهای اقامتی و پذیرایی پیش روی خود را به صورت آنلاین ببیند. این فناوری در مقابل واقعیت مجازی، آزادی عمل بیشتری به گردشگران می‌دهد چرا که نیاز به استفاده از تجهیزات ویژه‌ای نمی‌باشد.

فناوری متاورس نیز می‌تواند در توسعه گردشگری الکترونیک بسیار کمک کننده باشد. این فناوری، شبکه‌ای مقیاس‌پذیر از جهان‌های مجازی و سه بعدی در زمان واقعی است که اتفاقات و تحولات درون آن، در دنیای واقعی هم می‌تواند نمود داشته باشد. در این شبکه، فناوری‌های واقعیت افزوده، واقعیت مجازی، آواتارهای سه بعدی، ویدئو و سایر ابزارهای ارتباطی می‌توانند در کنار یکدیگر مورد بهره‌برداری قرار گیرند.

فناوری بلاک‌چین نیز با توجه به ساختار خود می‌تواند با تحول تراکنش‌ها و امکان برقراری ارتباط مستقیم میان مشتریان و ارائه‌دهندگان خدمات گردشگری به‌سرعت در میان فعالان گردشگری محبوب شده است. این فناوری می‌تواند با ایجاد محیطی امن و شفاف، همه تراکنش‌ها و عملیات مورد نظر گردشگران را تحت پوشش قرار دهند.

فناوری‌ دیگری که امروزه می‌تواند موانع و محدودیت‌های ارتباطی گردشگران را کاهش دهد، فناوری دستیار صوتی هوشمند است. این فناوری به گردشگران کمک می‌کنند تا خواسته‌های خود را به صورت فرمان‌های صوتی منتقل نماید. این خواسته می‌تواند انتقال پیام (ترجمه به زبانی دیگر) و یا کنترل ابزارهای الکترونیک باشد.

در کنار موارد فوق، هتلداری هوشمند، اینترنت اشیا و فناوری تشخیص چهره، چت بات‌های هوشمند، روبات‌های هوشمند، NFT، داده‌های کلان و هوش‌مصنوعی هم می‌توانند منشا خلق ایده و کمک به تسهیل فرایند گردشگری باشند. به صورت ویژه، این فناوری‌ها به شدت می‌توانند در چرخه حیات گردشگری و تسهیل آن کمک نمایند. در کشور ما، بسیاری از این فناوری‌ها هنوز چندان به صنعت گردشگری ورود نکرده‌اند که همین امر، فرصت بی‌نظیری برای ایده پردازان در این صنعت می‌باشد.

کلام پایانی اینکه صنعت گردشگری امروزه به شاخه‌های متعددی تقسیم شده است که همه آنها در کشور ما نیز قابل پیگری اند. احتمالا واژه‌هایی مانند گردشگری سلامت، گردشگری ورزشی، گردشگری بوم‌گردی/اکوتوریسم، گردشگری زیارتی، گردشگری حیات‌وحش، گردشگری ماجراجویی، گردشگری تجاری و مواردی از این قبیل در این روزها به گوش همه رسیده است. این امر نشان‌دهنده تخصصی شدن صنعت گردشگری می‌باشد. همه این موارد در کنار جغرافیای چهارفصل و بی‌نظیر کشور، این صنعت را به صنعتی با گردش مالی مناسب و سود دائمی تبدیل می‌کند. کشور ایران با ویژگی‌های طبیعی، تاریخی و فرهنگی خاص خود می‌تواند میزبان گردشگران داخلی و خارجی متعددی باشد و در این میان، استفاده از فناوری‌های نوظهور می‌تواند در توسعه این صنعت موثر باشند.

​​